KARADENÝZ KÜLTÜR ÜRÜNLERÝ
Doðu Karadeniz bölgesindeki sosyal yaþantý günümüzde bile doðayla iç içe, onunla mücadele þeklinde sürüyor:
2010-02-21 - 20:13

Karadeniz Kültür Ürünleri

Sonunda elimde kalan,
bir avuç hüzün ve keder


Atalay YILMAZ,


“Karadeniz’in Ýncisi SERANDER-Nayla”
Kitabýnýn Yazarý.

Rizeli hala çay bahçesinde karadeniz fotoðrafKültürün en genel ve sevdiðim tanýmý þudur: “Doðadan koparýlan ve insaný kýlýnan her þey”. Doðu Karadeniz bölgesindeki sosyal yaþantý günümüzde bile doðayla iç içe, onunla mücadele þeklinde sürüyor: “Tilmaç”la sýrtýna baðlý odunlarla daracýk patikalardan yukarýya doðru “arguri” yürürken, günün doðumuyla uyanýp havanýn kararmasýyla birlikte yorgunluktan uyurken, elindeki “krebi” ile kýþlýk yakacaðýný üç dört saatlik mesafedeki ormanlardan keserek getirirken, yamaçta kazdýðý çukurun önünü taþla örerek su elde ederken, topraðýn yaðmurdan sonra “aboþimas” etmesiyle birlikte çapa yaparken, eldeki bir iki demir aletle “külek, yayýk” yaparken, topladýklarý fýndýk dallarýyla çeþitli sepetler örerken... Ýnsanýn doða karþýsýndaki var oluþ süreci ayný zamanda “doðadan kopardýklarýna” da baðlý. Bu anlamda geliþtirilen en ilkel kültürel objeler aðaca dayalý ürünler, ahþap kulübeler olmuþtur. Bunun en güzel örneði “tahta kaþýk”lardýr. Bunun dýþýnda tamamý aðaçtan olan evler, merekler, seranderler, hamur teknesi, beþik, keten taraðý, keten tokmaðý, keten kýlýcý, dokuma tezgâhlarý, kemençe, bal petekleri, kitali, hardoma, külekler, yayýklar, deðirmenler, köprüler, sallar, sandalyeler vs. vs. aðaca dair kültürün ne kadar zengin olduðunun bir göstergesidir. Doðu Karadeniz bu anlamda Türkiye’nin en zengin kültürel objelerinin yer aldýðý bölgelerinin baþýnda gelmektedir. Bunda bölge insanýn kapalý ekonomi devrinde kendi ihtiyaçlarýný kendilerinin gidermesinin etkisi büyüktür. Bunun yaný sýra çeþitli halk topluluklarýnýn ve onlarýn zengin kültürlerinin birbirlerini etkilemeleri de gerek el ürünlerinde, gerekse günlük ihtiyaçlarýn karþýlanmasýnda iþlevi olan kültürel ürünlerin çeþitlenmesinde önemli rol oynamýþlardýr.
Karadeniz’de tamamý ahþaptan yapýlan birçok mekân ve yapýyý günümüzde bile –özellikle yaylalarda, yüksek köylerde- görmek mümkündür. Aðaç, bir dönem tamamen, bir dönemde ise taþ ile birlikte temel yapý elemanlarýndan biriydi. Bölge insanýnýn uzun bir süre aðaç ile iç içe bir yaþam sürdüðünü, tüm konut ve mekân ihtiyaçlarýný bir dönem tamamen aðaçtan karþýladýklarýný günümüze kadar gelen yapýlardan ve eserlerden de anlýyoruz.

Doðu Karadeniz bölgesindeki sosyal yaþantý lazut mýsýr kurtma fýrýn

Bölge insanýnýn çok önceden tahta kulübelerde yaþadýklarýna dair ünlü coðrafyacý Strabon’da da küçük bir kayýt vardýr: “Yukarý Kolkhis’teki Moskhia daðlarýyla birleþen ve çok kayalýk olan Skydises daðý ve ayný zamanda Sidene ve Themiskra bölgesinden Küçük Armeniya’ya kadar uzanarak Pontos’un doðu tarafýný meydana getiren Paryatros daðý da vardýr. Þimdi bütün bu daðlarda yaþayan insanlar tamamiyle vahþidir. Fakat Heptakonot’lar daha da kötüdür. Bazýlarý aðaçta veya seyyar ahþap kulelerde yaþarlar. Bu ahþap kulelere “Mosyn” dendiðinden, antik dönemde bu insanlar Mosinetler olarak adlandýrýlýr. Bunlar, vahþi hayvan ve ceviz yerlerdi. Bunlar ahþap kulelerinden atlayarak yolculara saldýrýrlardý” (Strabon, Antik Anadolu Coðrafyasý, Sf. 28-29).

Karadeniz’in orman açýsýndan bereketli bir bölge olduðu biliniyor. Derin ladin, kestane, kýzýlaðaç, gürgen ormanlarý günümüzde de varlýðýný koruyor. Hal böyle olunca doðal olarak çeþitli ihtiyaçlar da ormandan, aðaçtan karþýlanýyordu: Ev, ahýr, kulübe, köprü, çit, merek, ev eþyalarý, kaþýk, sandalye, çatý kaplamasý (Hardoma), kapkacak vb. vb.
Aðaca dayalý kültür ürünleri ile buna baðlý dokumacýlýk ürünlerinin zenginliðinin yaný sýra, Doðu Karadeniz’i kültürel objeler açýsýndan zengin kýlan bir unsur da taþ iþlemeciliðinin yaný sýra “bakýrcýlýk”dýr. Sosyal yaþantýda ilk ortaya çýkan kültürel objelerde önceliði ihtiyaçlar belirler. Bu anlamda en baþta gelen ürün “bakýr kazan”lardýr. Bunu bakýr tencere, bakýr tava, bakraç, tabak vb. takip etmektedir.




Doðu Karadeniz kültürel objeleri aslýnda o kadar çok çeþitlidir ki her biri ayrý bir yazýnýn konusu olabilir. Bu konu altý ana baþlýkta ele alýnýp incelenebilir. (Vakýf ve dernekler bu türden yerel araþtýrmacýlara destek olmalý, bu konuyu canlý tutmalýdýrlar):
1) Aðaca dayalý kültür ürünleri: Konut kültürü, üretim araçlarý kültürü, ulaþým aracý kültürü, el aletleri kültürü, günlük kullanýlan araç gereç kültürü, dokumacýlýk kültürü... Bu kategoriler çoðaltýlarbilir.
2) Taþa tayalý kültür ürünleri: Deðirmen kültürü (kavramlar ve ürünler), taþ yapý çeþitleri ve kültürü, el aletleri vs.
3) Bakýr ve demire dayalý kültür ürünleri: Evde kullanýlan kültür ürünleri, estetik ürünler vb.
4) Dokumacýlýkla ilgili kültür ürünleri: Keten üretim araçlarý, keten tezgâhý aparatlarý, kaytan, tilmaç üretim araçlarý vb.
5) Topraða dayalý kültür ürünleri: Tarýma dayalý kültür ürünleri, üretim araçlarý, el sanatlarý ürünleri vb.
6) Sosyo kültürel ürünleri: Düðün, panayýr giysileri, folklorik kýyafet çeþitleri, günlük yaþamda Karadeniz’e özgü kültür ürünleri vb.
Fakat maalesef kent kültürünün yavaþ yavaþ köylere de bulaþmasý, medyanýn geleneksel kültürleri yok edici etkisi, sosyal çözülme ve göçler Karadeniz’in bu zengin kültürünü de yok etmektedir. Buna karþý direnmek de þimdilik umutsuz bir çaba gibi görünüyor.
Yayla yollarý Karadeniz kültürü göç serander otçu göçü

Yalnýzca gözyaþý dökebiliriz yitip giden anýlarýmýza. Sonunda elimde kalan, bir avuç hüzün ve keder.
e-mail: atalay.yilmaz@hotmail.com web: http://serender.atspace.com, www.karadeniz-serander.com 

Paylaþ

YORUMLAR

Tv Kategorisine Ait Diðer Haberler

Üstü Eþek Altý Zebra 3 yeni film vizyonda Ýþte Ýnsan YÜzlü Örümcek Ýþte Tarkan'ýn Son Albümü Canlý yayýnda inanýlmaz olay SPLICE / DENEY Metrobüste horon oynadýlar Canlý Yayýnda Korkunç Kaza Eþeði paraþütle uçurdular Kýrmýzý ýþýkta birdirbir!

ÇOK YORUMLANANLAR

Hamidiye'de Boðulma: 1 Ölü, 1 Yaralý
Pazar ve Ardeþen Arasýnda Bulunan Hamidiye Köyünde meydana gelen boðulma olayýnda 11 yaþýndaki Ardeþen'li ilkö

KÖÞE YAZARLARI
Burhan Okutan
Osman Yazýcý
Burak Ulusoy
Özgür Topaloðlu
Ali Günay
Fatih Dedecan
Mustafa Özyanýk



Copyright © 2010 lazhaber.com LAZ HABER IMD UYESIDIR
Iletisim | RSS | Anasayfam Yap | Sik Kullanilanlara Ekle
Basın ve Yayın Haber Siteleri
Site iceriginin telif hakki bildirilmeksizin yayinlanmasi yasaktir.Sitemiz IMD Uyesidir.
Yazilim & TasarimMelkam Internet Hizmetleri