Maliye Bakanlýðý Kamu Hesaplarý Bülteni verilerinden yapýlan hesaplamalara göre, küresel krizin Türkiye'ye yansýmalarý, illerin gelir gider durumlarýný da olumsuz etkiledi. 2008 yýlýnda 15 ilin kendine yettiði ülkemizde bu sayý geçen yýl 12'ye geriledi.
2009 yýlýnda Ankara, Antalya, Bursa, Hatay, Mersin, Ýstanbul, Ýzmir, Kýrklareli, Kocaeli, Muðla, Tekirdað ve Zonguldak, devlete aldýðýndan fazlasýný verdi. 2008'de geliri giderinden fazla olan Kýrýkkale, Yalova ve Karabük, geçen yýl bütçesi açýk veren iller arasýna katýldý.
ÝSTANBUL'A HARCANAN HER LÝRA, 8 LÝRA OLARAK GERÝ DÖNDÜ
Ýstanbul, 2009 yýlýnda da devlete en fazla katký saðlayan il oldu. Geçen yýl devlet bütçesinden Ýstanbul'a 10 milyar 333 milyon 330 lira harcama yapýldý.
Bunun 1 milyar 818 milyon 174 lirasýný kamu düzeni ve güvenlikharcamalarý, 3 milyar 660 milyon 666 bin lirasýný eðitim, 2 milyar 267 milyon 67 bin lirasýný saðlýk, 879 milyon 599 bin lirasýný ekonomik iþler ve hizmetler, 5 milyon 448 bin lirasýný çevre koruma, 6 milyon 46 bin lirasýný iskan ve toplum refahýna dönük hizmetler, 312 milyon 103 bin lirasýný da dinlenme, kültür ve din hizmeti harcamalarý oluþturdu.
Giderlerin ekonomik sýnýflandýrmasýna göre de, geçen yýl Ýstanbul'da 2 milyar 225 milyon 911 bin liralýk mal ve hizmet alýmýnda bulunuldu, kamu personeline 5 milyar 993 milyon 20 bin liralýk maaþ ödendi. Ýstanbul'a yapýlan yatýrýmlarýn toplamý da, 1 milyar 120 milyon 168 bin lira oldu.
2009 yýlýnda Ýstanbul'dan Hazineye giren para ise 80 milyar 963 milyon 210 lira olarak belirlendi.
Devlete 1'e 8 kazandýranÝstanbul, kiþi baþýna gelirde 2. sýrada, kiþi baþýna harcamada ise sonuncu sýrada yer aldý. Her Ýstanbullu Hazineye geçen yýl 6 bin 376,5 lira kazandýrdý. Buna karþýlýk Hazineden yýl boyunca her Ýstanbullu için ortalama 813,8 lira çýktý.
TÜPRAÞ ve PETKÝM'in devlete ödediði vergilerin de katkýsýyla Kocaeli'de de geçen yýl 23 milyar 239 milyon 282 bin lira gelir elde edildi. Devletin Kocaeli'ye yaptýðý harcama ise 2 milyar 73 milyon 809 bin lira oldu. Bu þekilde Kocaeli, Hazineye 1'e 11 kazandýrýrken, Kocaeli'de kiþi baþýna gelir 15 bin 593 lira, kiþi baþýna harcama ise 1391,5 lira þeklinde gerçekleþti.
ANKARA VE ÝZMÝR'DE DURUM
Geçen yýl Ankara da, devlet bütçesine 28 milyar 420 milyon 449 bin lira katkýda bulundu. Ankara'daki bütçe giderleri ise 16 milyar 686 milyon 23 bin lira oldu.
Bunun da 2 milyar 283 milyon 127 bin lirasý kamu düzeni ve güvenlik, 1 milyar 20 milyon 262 bin lirasý saðlýk, 4 milyar 940 milyon 531 bin lirasý da eðitim için harcandý.
Ekonomik sýnýflandýrmaya göre de, baþkent için kullanýlan ödeneðin 5 milyar 267 milyon 851 bin lirasý personel harcamalarýna gitti.
Kamunun 3 milyar 916 milyon 550 bin liralýk mal ve hizmet aldýðý Ankara'da, yatýrýmlar için bütçeden çýkan para da 2 milyar 960 milyon 442 bin lira olarak hesaplandý.
2009'da bütçeye 18 milyar 617 milyon 399 bin lira katký saðlayan Ýzmir'e ise 5 milyar 183 milyon 625 bin liralýk harcama yapýldý.
Bu rakamlara göre, geçen yýl devlete ortalama 6 bin 247,7 lira katkýda bulunan Ankaralý için bütçeden de 3 bin 668,1 lira harcama yapýldý. Ýzmir'de ise kiþi baþýna ortalama gelir 4 bin 904,5 lira, kiþi baþýna harcama ise bin 365,6 lira düzeyinde gerçekleþti.
69 ÝL DEVLET DESTEÐÝYLE YÜRÜYOR
Geçen yýl Adana, Aydýn, Balýkesir, Çorum, Denizli, Gaziantep, Kayseri, Konya, Manisa, Samsun ve Trabzon'un da aralarýnda bulunduðu 69 ilde ise gelirler, giderleri karþýlayamadý.
Bütçesi en fazla açýk veren il de Hakkari oldu. Hakkari için geçen yýl 748 milyon 725 bin lira harcandý, bu ilin bütçeye katkýsý ise 24 milyon 726 bin lirada kaldý. Tunceli'de de 44 milyon 70 bin liralýk gelire karþýlýk, 442 milyon 643 bin liralýk gider meydana geldi.
Her 1 liralýk gelir için devlet, Hakkari'ye 30,3 lira harcarken, 1 liralýk gelir karþýlýðýnda Tunceli'ye 10, Bingöl'e 7,5, Bitlis'e 6,9, Diyarbakýr'a 4,5, Erzurum'a 4,3, Muþ'a 6,3, Siirt'e 6,7, Van'a 6, Þýrnak'a da 7,7 lira verildi.
Maliye Bakanlýðý verilerine göre 2009 yýlý Merkezi Yönetim Bütçesinden illere yapýlan harcama ve bu illerde elde edilen toplam gelir þöyle:
|
Ýller
|
Gelirler
|
Giderler
|
|
|
|
(Bin TL)
|
|
(Bin TL)
|
|
Merkez
|
23.938.058
|
167.069.669
|
|
Adana
|
1.727.309
|
2.395.400
|
|
Adýyaman
|
169.597
|
760.889
|
|
Afyonkarahisar
|
372.224
|
770.666
|
|
Aðrý
|
117.081
|
644.728
|
|
Amasya
|
166.294
|
552.635
|
|
Ankara
|
28.420.449
|
16.686.023
|
|
Antalya
|
2.781.782
|
2.053.712
|
|
Artvin
|
137.475
|
379.876
|
|
Aydýn
|
654.790
|
1.104.606
|
|
Balýkesir
|
1.024.588
|
1.531.321
|
|
Bilecik
|
132.392
|
269.876
|
|
Bingöl
|
68.283
|
507.682
|
|
Bitlis
|
79.091
|
543.173
|
|
Bolu
|
271.430
|
498.562
|
|
Burdur
|
158.261
|
371.371
|
|
Bursa
|
4.084.337
|
2.285.443
|
|
Çanakkale
|
443.471
|
738.192
|
|
Çankýrý
|
82.625
|
291.857
|
|
Çorum
|
253.106
|
615.982
|
|
Denizli
|
727.465
|
983.980
|
|
Diyarbakýr
|
579.418
|
2.634.517
|
|
Edirne
|
473.438
|
750.748
|
|
Elazýð
|
326.930
|
1.291.817
|
|
Erzincan
|
110.514
|
427.062
|
|
Erzurum
|
418.989
|
1.811.087
|
|
Eskiþehir
|
1.098.525
|
1.439.482
|
|
Gaziantep
|
856.424
|
1.439.544
|
|
Giresun
|
200.799
|
561.639
|
|
Gümüþhane
|
46.390
|
223.732
|
|
Hakkari
|
24.726
|
748.725
|
|
Hatay
|
1.668.776
|
1.392.114
|
|
Isparta
|
300.999
|
880.738
|
|
Mersin
|
3.599.278
|
1.890.148
|
|
Ýstanbul
|
80.963.210
|
10.333.330
|
|
Ýzmir
|
18.617.399
|
5.183.625
|
|
Kars
|
100.905
|
508.095
|
|
Kastamonu
|
228.302
|
745.028
|
|
Kayseri
|
1.161.379
|
1.702.685
|
|
Kýrklareli
|
Türkiye'de geçen yýl 12 il kendi ayaklarý üzerinde durabildi. 2009 yýlýnda da Türkiye'yi Ýstanbul sýrtlarken, Hakkari'ye harcanan her 30 lira, ancak 1 lira olarak geri döndü.Ýþte kendi ayaklarý üzerinde duran iller:
