Onlar Milli Mücadeleye güç kattý Unutmak Olmaz

Kurtuluþa güç veren Cesur Yürekli Rizeliler

Fatih Sultan Kar

Milli Mücadele’nin Çýlgýn Rizeliler, Rize’nin düþman Ýþgalinden kurtuluþunun 92. yýldönümünde, belgesel fotoðraf sergisiyle Ankara’da bir araya geliyor.

Milli Mücadele’nin Çýlgýn Rizelileri, Rize’nin düþman Ýþgalinden kurtuluþunun 92. yýldönümünde Fatih Sultan Kar’ýn belge ve fotoðraflarýndan özenle hazýrladýðý “Kurtuluþtan Cumhuriyete Rize” isimli belgesel fotoðraf sergisiyle Ankara’da buluþuyor

Kurtuluþa gönül veren Rizeli Ýpsiz Recep, Ketencioðlu Yakup, Dursun Kaptan, Metozade Hüseyin, Mataracý Mehmet Efendi, Tuzcuoðlu Halit Aða, Þahinoðlu Osman Kahya, Ýsmailzade Osman Nuri (Özgen), Ýsmail Hakký Genç, Necati Memiþoðlu gibi birçok ölümsüz kahramanýn hikayesi, 04-07 Mart 2010 tarihleri arasýnda Ankara Atatürk Kültür Merkezi’nde düzenlenecek olan Rize Günleri’nde yer alacak olan Fatih Sultan Kar’ýn belge ve fotoðraflarýndan özenle hazýrladýðý “Kurtuluþtan Cumhuriyete Rize” isimli belgesel fotoðraf sergisiyle gün ýþýðýna çýkýyor.

Ruslarýn ‘Ýlyahof Müfrezesi’ ve Sahil Donanmalarý ile kýyý sýnýrýndan saldýrýya geçmiþ, Sevr Antlaþmasý ile de Of limanýndan baþlayarak Rize’mizi de içine alan doðuda bir Ermeni devleti kuruluyordu. Düþman kuvvetleri Ýstanbul’dan Batum’a kadar limanlarýmýzý, 24 Þubat 1916 tarihinde de Rize'mizi iþgal ettiler.

Rize, bundan 91 yýl önce 2 Mart 1918’de düþ­man iþgalinden kurtularak ana vatana kavuþ­muþtur. Ýki yýl ve dokuz gün esaret hayatý, vatan ve bayrak aþkýnýn daha da alevlenmesine sebep olmuþtur. O acý günler, bu topraklarda yaþayan insanlarý, bir fikir etrafýnda toplamýþ ve bir heyecanýn nurlu ýþýðýna kavuþmak için ruhlarýnda yaþattýklarý istiklâl ve hürriyet aþ­kýný körüklemiþtir. Kurtuluþa güç veren Cesur Yürekli Rizeliler milli Müdafaada en on sýrada yer almýþlardýr.

Direniþe güç kattýlar

Milli mücadele sýrasýnda kurulan ilk direniþ örgütlerinden biri, Trabzon Muhafaza-i Hukuk-i Milliye örgütü oldu. Kýsa zamanda güç toplayan örgütün Rize’de bir þubesi kuruldu. Rize þubesinin kurucularý þunlardý : Mataracýzade Mehmet, Tuzcuoðlu Süleyman, Tevfik Bey, Lazzade Mustafa, Mataracýzade Hakký, Güvelioðlu Ahmet ve Hacýömerzade Ahmet

Motor ve takalarla kurtuluþa kürek çektiler

Ýstanbul'da ticaretle uðraþan ve sonra Milis Yüzbaþýlýðýna kadar yükselen Ýlyas Sami Kalkavanoðlu ‘Milli Mücadele Hatýralarým’ adlý yapýtýnda motor ve takalarla kurtuluþa kürek çeken Rizeli kaptan ve tayfalarý þöyle sýralýyor : Rumeli kanarya2ri'nde oturan Rizeli Giritlioðlu Hacý Þakir Kaptan, Rizeli Hacýoðlu Hafýz Mehmet, Ragýp Efendi, sonradan Milis Binbaþý rütbesiyle ödüllendirilen ve Sarýyer'de otu­ran Rizeli Osman Saruhan Reis, kardeþi Mustafa Saruhan Reis, Rizeli Giritlioðlu Mesut Reis, Galata Çeþme meydanýnda oturan Rizeli Þahinoðlu Ali Osman Kâhya, Unkapaný'nda oturan Pazarlý Altundiþ Mustafa Kaptan, Hemþinli Mehmet, Rizeli Hacý Lahanaoðlu Kerim Reis, Rizeli Ruþen Kalkavan Reis, Rizeli Þükrü Kalkavan Reis, Rizeli Morioðlu Rýza Reis, Rizeli Ali Uzunoðlu Reis, Rizeli Osman Varlý Reis, Rizeli Yahya Varlý Reis, Rizeli Çekmiþoðullarý Hasan, Ömer, Yusuf Reis, Rizeli Altýnkonakoðullarý Mehmet Ýsmail, Ýlyas Reisler, Rizeli Ýbrahim Yavaþ Reis, Rizeli Karamahmutoðullarý Kara Ali ve Þükrü Reis, Rizeli Hafýz Muhittin Kotil Reis, Rizeli Kopuz Þakir Reis, Rizeli Mehmet Kopuz Reis, Rizeli Hacý Memiþoðlu Tahsin Reis, Rizeli Gencalioðlu Mehmet Reis, Rizeli Kavranoðlu Mustafa Reis, Rizeli Sakoðlu Ýshak Reis, Rizeli Hordoloþoðlu Mustafa Reis, Rizeli Taful Hamdi Reis, Rizeli Mete Ýsmail Reis, Rizeli Salihoðlu Recep Reis, Rizeli Oflu namý ile anýlan Kasým Reis, Sürmeneli Alikoðlu Mustafa ve  Milis Yüzbaþý Ýlyas Sami Kalkavanoðlu

Mataracý Mehmet Efendi : “Emrundeyiz paþam”

Ýstanbul’da savaþ yýllarý. Birinci dünya savaþýnda galip gelen Ýngiliz, Fransýz, Ýtalyan ve Yunanlýlar Ýstanbul’u iþgal etmiþtir. Türk’ün ateþle imtihan edildiði bu zor dönemde ekmek karneyle daðýtýlmaktadýr. Ancak Ýstanbul’da biri vardýr ki, milli mücadelecilere karnesiz ekmek saðlamaktadýr. Bu kiþi cesaretiyle Atatürk’ün dikkatini çekmeyi baþaran Rizeli Mataracý Mehmet Efendi’dir. Atatürk, bir gün bu yürekli Laz uþaðýný yanýna çaðýrýr. Bir süre muhabbet ettikten sonra can alýcý soruyu sorar: “Yarýn cepheye gitsek, kaç kiþiyle gelirsin?” Mataracý Mehmet Efendi, Rizeli’ye has keskin zekasýný ve þivesini konuþturarak “Bi tufeðum, bi da ben senun emrundeyiz paþam” der.

Ýpsiz Recep Reis : “Tilkinin pazarda iþi yoktur”

Kurtuluþ savaþý yýllarýnda çetesiyle birlikte destanlaþan bir diðer isim de Ýpsiz Recep Reis’dir. Kuvayi Milliye’ye asker ve silah taþýmasýyla kahramanlaþan Recep Reis, Atatürk tarafýndan vatana olan hizmetlerinden dolayý ödüllendirilmek istenmiþ, ancak vatan aþký aðýr bastýðýndan parayý kabul etmemiþtir. Grubuyla birlikte mücadelesini Sakarya dolaylarýnda sürdüren Rizeli Recep Reis, siyasete girmesini isteyenlere “Biz iþimizi tamamladýk efendiler. Savaþta dik duran baþýmýzý siyasette eðmeyiz. Tilkinin pazarda iþi yoktur” þeklinde cevap verir. 

Mustafa Kemal Atatürk’ten Rizelilere övgü 

Rizeliler’in hemþehrisi Mustafa Kemal Atatürk, Rize ile olan iliþkisini daha sonraki yýllarda da sürdürerek milli günler ve önemli hadiselerde kutlama mesajlarý gönderir. Çeþitli dönemlerde telgrafla haberleþtiði isimler arasýnda Mektupçu Behçet Tuzcu, Halkevi Baþkaný Oðuz Bey, Mataracý Mehmet Efendi ve Rize Muhafaza-i Hukuk Cemiyeti yöneticilerinden Lazzade Mustafa Efendi yer alýr. Atatürk’ün kendi el yazýsýyla Ankara’dan Rize Müdafa-ý Hukuk Cemiyeti’ne  gönderdiði ve “Öteden beri herkesin yakýndan bildiði kahramanlýklarýyla kendilerini tanýtmýþ olan Rize ahalinin ülkenin kurtuluþu için azim ve üstün gayretlerini takdir ederiz” þeklinde bir cümle sarf ettiði telgrafý Rizeliler için övgü dolu sözler içeriyordu.

Þark Cephesi Kumandaný Vahit Paþa : “Rizeliler! He­pinizi muhabbetle kucaklar, gözlerinizden öpe­rim”

Þark Cephesi Kumandaný Vahit Paþa, Kalamozlu Mühendis Osman Bey’ýn mutasarrýflýðýnda Rize yöneticilerini atýyor ve bu durumu aþaðýdaki telgrafla bildiriyordu: “Uzun yýllar esaretin acýsýný çektiniz. O kara günlere artýk geçmiþ olsun. Her gün zaferden zafere koþan Türk ordularý, düþmaný her cep­hede ezmiþtir. Rize'ye doðru hareket etmiþ olan birlikleri­miz, pek yakýnda sizleri sýcak baðrýna basacak­týr. Biz gelinceye kadar Rize'nin kurtuluþunda emeði geçen vatansever Þarký Müdafai Ýslâm Cemiyeti’nin Rize mümesilleri sizi idare ede­cektir. Mühendis Osman Bey’in Mutasarrýflýðý altýn­da, Tuzcuoðlu Zeki Bey, Rakýcýoðlu Arif Bey, Çakýr Aða; Durmuþoðlu Ýsmail Efendi ve 22 arkadaþýný muvakkat hükümet olarak tanýyoruz. Bu muvakkat hükümetin emirlerine itaat etmenizi bekliyorum. Herkes rahatça, gönül ferahlýðýyla  vazifesi­nin baþýna dönsün. Pek yakýnda biz de geliyoruz. Rizeliler! He­pinizi muhabbetle kucaklar, gözlerinizden öpe­rim”

Not : Milli Mücadele’de  en önde yer alan Rizelileri An 

 

Kurtuluþa güç veren Cesur Yürekli Rizeliler milli Müdafaada en on sýrada yer almýþlardýr

 

Rizeliler, düþmana karþý tek yumruk oldu

Çakýroðlu Miktat Aða (1), Giresunlu Kubilay Mehmet (2), Hacý Kemal Zýrh (3), Terakkiperver Cumhuriyet Partisi'nin kurucularýndan Trabzon Valisi Bekir Sami Bey (4), Hakký Mataracý (5), Hafýz Osman Tatoðlu (6), Saraloðlu Hasan Efendi (7), Akif Kurtoðlu (8) ve Vefik Kalkavan (3) Rize Ýdman Ocaðý Binasý Önünde 

Atatürk’ün kendi el yazýsýyla Ankara’dan Rize Müdafa-ý Hukuk Cemiyeti’ne  gönderdiði telgraf

Alemdar’da iki Rizeli : Alemdar, 1898 yýlýnda Danimarka’nýn Helsingör tezgâhlarýnda kýzaða konan ve silme galvaniz sacdan yapýlan Danmark (Alemdar) teknesinin. Makine Yüzbaþýsý Beykozlu  ( Aslen Rizelidir ) Adil Bey ( fotoðrafta oturanlardan sol baþta 1. ) ile Mülâzým-ý evvel Rizeli Ali Efendi iþlerinin ustasýdýrlar

Ýpsiz Recep ve çetesi

 

Kurtuluþ savaþýnda Karadeniz’de büyük yararlýlýklar gösteren Yavuz Zýrhlýsý için

Türküler yakýlmýþtý.

 

Ýlyas Sami Kalkavanoðlu : Kuvayý Milliye kumandaný. Kocaeli Gurup kumandaný Kazým Özalp tarafýndan Ýlyas Sami Bey'e verilen taktirname : Müdafaa-ý Milliye Vekaleti'nin imzasýný havi 27-1-1922 tarihli taktirname. Kocaeli Gurubu Müstakil Süvari Bölüðü Kumandaný esbaký Milis Yüzbaþýsý Ýlyas Sami Efendi bin Nuri Rize "Harekat-ý Milliye'nin bidayetinden beri hidemat-ý fedakârhane ve vatan perveranede bulunan bâlâda dünyesi muharrer mumaileyh, Kocaeli Gurup Kumandanlýðý'nda bulunduðum zaman Müstakil Süvari Birliði kumandanlýðýnda istihdam edilmiþ ve bil cümle harekata ifayýhüsnühizmet eylemiþ olduðunu mübeyyin vesikadýr." Ýmza: Kazým Özalp Kocaeli Gurup Kumandaný Bu belgenin metni Ýlyas Sami Bey'in 1957 yýlýnda yayýnladýðý anýlarýnda da yer almýþtýr